Spór o panteizm

Droga Spinozy do filozofii i kultury niemieckiej

ISBN: 978-83-941-6667-0
Liczba stron: 396
Rok wydania: 2016
Wydania: 1

Józef Piórczyński

Pierwsze dwie jego prace dotyczą nauki największego mistyka świata Jakuba Böhmego (Absolut, człowiek, świat, Warszawa 1991) oraz nauki Eckharta (Mistrz Eckhart. Mistyka jako filozofia, Wrocław 1997), który wywarł i ciągle wywiera wpływ na dzieje filozofii, religii i duchowości nie tylko niemieckiej. Filozofia wolności Schellinga, której poświęcona jest następna rozprawa (Wolność człowieka i Bóg, Warszawa 1999), wyrasta w swoim podstawowym projekcie z nauki Böhmego o naturze i złu. Dalsze rozprawy, mieszczą się w ramach filozofii niemieckiej drugiej połowy XVIII i początku XIX wieku: Pierwszy egzystencjalista. Filozofia absolutnej skończoności Fryderyka Jacobiego (Wrocław 2006), Spór o rzeczy boskie (Między Jacobim a Schellingiem, Łódź 2012) oraz ostatnia praca o sporze o spinozyzm (Spór o panteizm, Warszawa-Toruń 2016).

Spór, w którym głównymi antagonistami byli Jacobi i Mendelssohn, dotyczył pierwotnie tego, czy Lessing był spinozystą. Usiłowania rozstrzygnięcia tej kwestii prowadziły z natury rzeczy do zasadniczego sporu o filozofię Spinozy. Najpierw dyskusja między Mendelssohnem a Jacobim przebiegała w formie listów i rozpraw przekazywanych sobie nawzajem. Z chwilą publikacji tekstów Jacobiego O nauce Spinozy w listach do Pana Mojżesza Mendelssohna spór staje się publiczny, uruchamiając świadomość i podświadomość niemiecką zakorzenioną w panteizmie i angażując „całe uczone i lubujące się w estetyzmie Niemcy” (M. Grunwald, XIX w.).
„Autor próbuje odpowiedzieć na dwa pytania. Po pierwsze, w jaki dokładnie sposób przebiegała recepcja myśli Spinozy w Niemczech w ostatnich dziesięcioleciach XVIII w., po drugie zaś, jaki wpływ miała ona na przemiany filozofii niemieckiej tego okresu. Obie kwestie można bez wahania określić jako fundamentalne dla rozumienia sytuacji, która zaistniała w filozofii niemieckiej u schyłku epoki oświecenia i z której wyrósł idealizm niemiecki – myśl z jednej strony wieńcząca niemieckie oświecenie, z drugiej zaś otwierająca nowe, już ściśle współczesne perspektywy w filozofii. Z uwagi na to, że klasyczna filozofia niemiecka należy do najważniejszych źródeł myśli współczesnej, wartość książki Józefa Piórczyńskiego nie sprowadza się do czysto historycznego sprawozdania z pewnego interesującego epizodu w dziejach myśli niemieckiej XVIII stulecia, lecz polega nadto na dostarczeniu pewnych istotnych wątków pozwalających lepiej zrozumieć szereg faktów, które zaważyły na tym, czym stała się filozofia niemiecka na przełomie XVIII i XIX w., i które wciąż do pewnego stopnia określają horyzonty współczesnego myślenia. Praca ma zatem również znaczenie stricte filozoficzne” (fragment recenzji wydawniczej).