Pamięć, polityczność, władza

Reprezentacje pamięci zbiorowej w Gruzji, Armenii, Górskim Karabachu i Abchazji

ISBN: 978-83-231-4686-5
Liczba stron: 454
Rok wydania: 2022
Wydania: 1

Bartłomiej Krzysztan

doktor nauk politycznych, adiunkt w Instytucie Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk. Absolwent nauk politycznych na Université Libre de Bruxelles i oraz nauk politycznych i kulturoznawstwa na Uniwersytecie Wrocławskim. W latach 2014-2016 stypendysta na Państwowym Uniwersytecie im. Ilii Czawczawadzego w Tbilisi. Laureat stypendium im. Rafała Lemkina w Muzeum-Instytucie Ludobójstwa Ormian w Erywaniu. Korzystając z transdyscyplinarnej perspektywy badawczej i teoretycznej, w badaniach zajmuje się antropologią polityki, pamięcią kulturową i polityczną, postkolonializmem oraz tożsamością narodową i etniczną, przede wszystkim na Kaukazie Południowym.

Od połowy XX wieku polityka pamięci jest jednym z najważniejszych elementów składowych dyskursu politycznego. Uwarunkowane politycznie, społecznie i kulturowo reprezentacje pamięci, struktury pamiętania i technologie zapominania, a więc obecność przeszłości w teraźniejszości, są nieodłączną częścią przemian i ciągłości. Politykę pamięci tworzą dwie podstawowe składowe – polityka historyczna oraz pamięć kolektywna. Polityka historyczna jest odgórnie kreowaną państwową polityką zarządzania i interpretowania przeszłości, podczas gdy pamięć kolektywna (społeczna) jest wspólnym oddolnym doświadczeniem pamiętania i zapominania. Oba te wymiary polityki pamięci są szeroko omawiane w odpowiednich kontekstach studiów przypadku i porównawczo. Ta książka poświęcona jest sprzężeniu, splotowi polityki historycznej i pamięci kolektywnej w jej wizualnych i narracyjnych reprezentacjach. Polityka pamięci objawia się jako fenomen społeczno-kulturowy i polityczny w wielu formach, strukturach i treściach. Analiza ta dotyczy przede wszystkim reprezentacji zakazanych, zapomnianych i stabuizowanych, które w przeszłości były częścią dyskursu hegemonicznego. Dotyczy także reprezentacji, które w przeszłości będąc usunięte na margines, stały się podstawą nowego kierunku polityki pamięci. Ta procesualna analiza zmiany polityki historycznej, a także prób redefiniowania i rekreowania pamięci kolektywnej, jest nierozerwalnie spleciona z nagłymi zerwaniami historycznymi – z procesem upadku imperiów i ustanawiania nowych porządków politycznych w badanej przestrzeni. Przestrzenią, której dotyczy analiza jest Kaukaz Południowy, a precyzując dwa państwa utworzone na gruzach Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich – Armenia i Gruzja, a także dwa byty quasi-państwowe, dwa terytoria o niesprecyzowanym statusie w prawie międzynarodowym – Abchazja i Górski Karabach. Książka jest antropologiczną i politologiczną próbą interpretacji procesu konstruowania nowych polityk historycznych oraz dynamicznej zmiany pamięci kolektywnej w omawianej przestrzeni po upadku ZSRS. Jej celem jest holistyczne prześledzenie mechanizmów i struktur procesualnej i dynamicznie konstruowanej polityki pamięci. Aby stworzenie takiej mapy było możliwe, jako podstawowy materiał badawczy wykorzystywane są analizy i interpretacje charakterystycznych reprezentacji przeszłości, wykraczających poza standardowe obszary zainteresowania bądź to polityki historycznej, bądź to pamięci kolektywnej.